Sedat Kaya

Antik Roma’da, bir köle azat edildiğinde başına pileus adı verilen özel bir başlık takılırdı. Kırmızıya çalan keçe ya da deriden, ucu hafif öne eğik… Dışarıdan bakıldığında basit bir giysi ama aslında özgürlüğü ilan eden sessiz bir çığlık.
Roma’nın forumlarında pileus takanlar, artık kimseye ait olmayan, kendi alın terinin ve iradesinin efendisi olmuş insanlardı.

Yüzyıllar sonra bu başlık, Paris’in taş sokaklarında yeniden doğdu. Fransız Devrimi sırasında, barikatların ardında “özgürlük başlığı” adıyla yeniden halkın başına geçti. O kırmızı kumaş parçası, monarşiye meydan okuyanların sancağıydı. Marianne heykellerinde, devrimci kadınların başında, hatta resmi mühürlerde bile görünüyordu.
O andan itibaren, bu başlık sadece bir giysi değil, zincirleri kırmanın ve halk iradesinin tacıydı.

Bu başlık 19. yüzyılda okyanusları aşıp Latin Amerika’nın bağımsızlık savaşlarında yeniden ortaya çıktı. Nikaragua bayrağına işlendi, Küba’nın özgürlük ambleminde yer aldı.
Arjantin’den Kolombiya’ya, Paraguay’dan Nikaragua’ya kadar birçok ülkenin milli arması, bu başlığı cumhuriyetin ve halk egemenliğinin nişanesi olarak taşıdı.
Bugün ABD Senatosu’nun ambleminde bile hala duruyor.

Peki bu başlık nerede doğdu?
Hangi uygarlık bunu icad etti?
Bu başlığın adı Frig başlığı (Phrygian cap). Anadolu’nun bereketli topraklarında, Midas’ın ülkesinde ortaya çıktı. Antik kabartmalarda çobanların, avcıların, askerlerin başında görülür. Amazon savaşçılarının tasvirlerinde bile kıvrık ucu ile tanınır.
Pers saraylarında “Doğulu” kimliğin işaretiydi, Roma’da özgürlüğün sembolüne dönüştü, Paris’te halkın baş tacı oldu, Latin Amerika’da ulusların bağımsızlık mührüne girdi.

Ne ironik ki, bu başlık doğduğu topraklarda neredeyse bilinmiyor. Yüzyıllarca fes giyen, Batı modasına öykünen bir toplum, kendi elleriyle dünyaya armağan ettiği en güçlü özgürlük sembolünü hatırlamıyor.
İşte burada mitoloji bize bir uyarı gönderiyor.
Kendi hikayesini unutan toplum, Prometheus’un ateşini başkasının elinde arayan insana benzer. Oysa ateş bir zamanlar kendi ocağındaydı. Kültüründen kopan halk, kendi sembollerini tanımadığı için başkasının sembolüne alkış tutar, başkasının masalında figüran olur.
Frig başlığı dünyayı dolaşıp taç olurken, onu doğuran eller, başı açık ve belleksiz kalır.